<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
<channel>
<title>Статьи - СИБЗЭ - изучение адыгского (черкесского) языка</title>
<link>https://sibze.ru/</link>
<atom:link href="https://sibze.ru/index.php?category=stati&amp;do=cat&amp;mod=rss" rel="self" type="application/rss+xml" />
<language>ru</language>
<description>Статьи - СИБЗЭ - изучение адыгского (черкесского) языка</description>[shortrss]<item turbo="true">
<title>Адыгэ лъэпкъмэ къатыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=22</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=22</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.</description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>Адыгэ лъэпкъмэ къатыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=22</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=22</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>Адыгэ лъэпкъмэ къатыгъэ цIэхэр</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=22</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.</description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.</yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928772_06339d1cddcea17536342b27f19f0b31.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр» зыфиIорэм итомхэм цIыфыцIэхэу къахэфагъэхэр зэкIэмкIи 176-рэ: ахэмэ ащыщэу 146-р хъулъфыгъацIэх; адыгабзэрэ нэмыкIыбзэрэ зэхэтэу цIи 2 ныIэп, е ар процент 1,3; бзылъфыгъэцIэ 30-у къыхэфагъэм щыщэу 1 ныIэп мыадыгацIэр, е проценти 3.<br>Адыгэ пшысэхэми цIыфыцIэхэу къахафэхэрэр зэкI пIоми хъунэу адыгэцIэ шъыпкъэх. Ащ ишыхьат, гущыIэм пае, «Адыгэ пшысэхэр» (Мыекъуапэ, 1987) зыфиIорэм цIыфыцIэ 40-у къыхэдгъэщыгъэм щыщэу 34-р хъулъфыгъацIэх (29-р адыгацIэх (процент 85,3); адыгэ ыкIи нэмыкI лъэпкъыцIэкIэ зэхэтэу 1 (процент 0,3); нэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъацIэхэу – 4 (процент 11,6).<br>ШIу ашIэным, лъэуж дахэ къагъэнэным, лIыгъэ зэрахьаным, шъыпкъагъэ ахэлъыным, къакIэ­хъухьэхэрэр тэрэзэу апIунхэм адыгэхэр ренэу фэлажьэх. Ащ фэдэ цIыфхэм ядунай ахъожьыгъэми, ацIэ шIуагъэ зыпылъэу агъэцэкIагъэм, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэм ащ ацIэ афэусыжьы. Нахьыбэ дэдэмкIэ ащ фэдэ чIыпIэхэм цIыфыцIэр яIэу, лъэкъуацIэр имыгъусэу къыхафэу макIэ къызэрэхэкIырэр. МыщкIэ шIэныгъэлэжь мыгупсэфыщтыгъэу Мэрэтыкъо Къасымэ итхылъэу «Адыгейский топонимический словарь» (Майкоп, 2003) зыфиIорэм чIыпIацIэхэу цIыфыцIэ зиIэхэу 231-рэу къыхафэрэмэ (170-р – хъулъфыгъацI, 41-р – бзылъфыгъацI) адыгэцIэ шъыпкъэу 168-рэ (процент 72,5), 50 – нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу (процент 21,6); 1 цIэр адыгэ-нэмыкI цIыф лъэпкъкIэ зэхэтых (процент 5,6). Мы щысэмэ къаушыхьатырэр – нахьыпэм адыгэмэ аусыщтыгъэ цIэхэр адыгэцIэ шъыпкъагъэх пIоми лъэшэу ухэукъощтэп. А адыгэ макъэхэмкIэ зэхэтыхэу къэIогъэ цIэхэмэ апэрэ къэкIопIэ лъапсэу яIэр жэрыIо IорIуатэм къыхафэрэ цIэхэр арых. Ащ фэдэ цIэхэр къызыщылъагъохэрэр:<br>1) нарт эпосыр: <i>Орзэмэс, Хъымыщ, Пэтэрэз</i>, <i>Саусэрыкъу</i>, нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Сэтэнай, Бырамбыф, ЦэIунэжъ</i>, <i>Бэдэф, Iэдыиф</i>, нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>2) пшысэхэр, тхыдэжъхэр, орэдыжъхэр: <i>БлэкIахь, Едыдж, Джэджыкъу, ЛIымаф, ШъэошIу, НэпцэзэхакI, Къуйжъый,</i> нэмыкIхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>НэцIыу, ПшъэшъэшIу, Псыхъогуащ,</i> нэмыкIхэр – бзылъфыгъацIэх;<br>3) мамлюкхэм ялъэхъан фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр: <i>Борэкъокъу, Къаншъаугъур, Хъайрбэч</i>, <i>ТIуманбай,</i> нэмыкIхэр;<br>4) дин зэфэшъхьафхэу алэжьыщтыгъэхэр: <i>Еллэ (Илья), Мосэ (Моисей), Псатхьэ, Мерэм, Мэзыгуащ, Лъэпшъ,</i> нэмыкIыбэхэр;<br>5) адыгэ художественнэ литературэр: <i>ДэгъотлIыкъу, ТIыхъуцIыкIу, Дархъукъу, Щэлэбый</i><sup>14</sup><i>; НэпашIо, НэтIар, Сэбэхь, Бидад, Лакъ, Таибыр, Мыгъае, Агур, Субаш<sup>15</sup>; Чэутар, Пэкъэжъ, Хьацхъужъ, Зэбан, Русыдан, КIэлэщ, ПылыгъукI<sup>16</sup></i>, нэмыкIыбэхэр; <br>6) мы аужырэ илъэсхэм адыгацIэхэу кIэу аусыхэрэр: <i>ЫпэкIэ кIорэр, МэшIуашъу, Дышъэпс, Гукъабз, ГъэшIуан, Гунэф, Псэдах, Жъогъопс, Гузаф, ДэхаIу, Iумаф, ДэхашI, Нэдышъ, МэзакI, </i>нэмыкIыбэхэр.<br>Уахътэу блэкIырэм илъэхъаным агъэфедэщтыгъэхэ, аусыщтыгъэхэ цIэхэр зыдехьых, охътакIэу къэкIуагъэм къыхэхьэрэ хъугъэ-шIэгъэкIэ зэфэшъхьафхэм адиштэу кIэу цIыфыцIэхэр аусых. Ар бгъэшIэгъонэуи щытэп, ар дунае хъишъэ процессым изекIокIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ къыделъытэ. А зэхъокIыныгъэхэр IэубытыпIэ ашIызэ, адыгэхэми непэрэ уахътэм дунаеу зыщыпсэухэрэм нахьыбэрэ щагъэфедэрэ, нахь ашIодэхэ цIэхэр ясабыйхэм афаусых: <i>Дарин, Диан, Дин, Зар, Зарин, Альберт, Артур</i>, нэмыкIыбэхэр.]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss][shortrss]<item turbo="true">
<title>АдыгацIэхэм ялексик</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=23</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=23</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.</description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>АдыгацIэхэм ялексик</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=23</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=23</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>АдыгацIэхэм ялексик</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=23</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.</description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.</yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928868_image-6.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564928868_image-6.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как об этом уже сказано выше, для различных народов в значительной мере общие (имена по частям тела, по названиям животных, по роду деятельности и т. д.). Но зависимости самих универсалий ономастики от конкретных историко-этнографических и прочих условий неминуемо отражается и на лексике имен каждой конкретной этнической группы»<sup>17</sup>.<br>Мы лъэныкъоу ыкIи нэмыкIырэ лъэныкъохэу адыгацIэхэм ягъэпсыкIэ, ямэхьанэ ыкIи ягущыIэзэхэтыкIэ афэгъэхьыгъэхэу шIэныгъэлэжьхэм хагъэунэфыкIыгъэхэр<sup>18</sup> дгъэфедэхэзэ къыкIэлъыкIорэ еплъыкIэ-гупшысэхэр къэтэтхых.<br>1. Ижърэ лъэхъаным къыщежьагъэу алъытэрэ цIэ гъэпсыкIэр кIалэм е пшъашъэм ятэ къытекIыгъэ цIэхэу --<i>къо-</i>р, -<i>пхъу-</i>р зыщыгъэфедагъэхэр: <i>Биданэкъу, Саусэрыкъу, Шэбатныкъу, Мэлэчыпхъу, Бэбэсыпхъу</i>, нэмыкIхэр;<br>2. ЧIыпIацIэр ыпэ итэу ежь-ежьырэу гъэфедагъэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Терчыкъо</i> (псыхъом ыцI – Терч), <i>Мысыркъо</i> (Мысыр – «Египет»), <i>Бахъсэныкъо </i>(Бахъсэн – псыхъом ыцI), нэмыкIхэр; <i>-къо</i> зыфиIорэ Iахьым зыгорэм зэрикIалэр мэхьанэу имыIэу, шъхьафитэу а Iахьыр зыщыгъэфедэгъэ адыгацIэхэр: <i>Уцужьыкъу, Елбыздэкъу, ПщыIапщэкъу</i>, нэмыкIхэр.<br>3. Хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр унэгъом ипащэу зыщэт лъэхъаным аусыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Хьэхъу, ЛIыхъу, КIэлэхъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Курабз, Куабз, Хьабз,</i> нэмыкIхэр; <i>ЛIымаф, МэзылI, ЛIыжъыкъу, ЛIыIужъу</i>, нэмыкIхэр; <i>Темыршъау, Нартшъау, ГъукIэшъау</i>, нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м гъэшIобзэ мэхьанэ иIэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэомаф, ШъэошIу, Шъэодах,</i> нэмыкIхэр; <i>«шъао»-</i>м цIыфым ышъо е итеплъэ къыгъэлъагъоу зигъусэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Шъэофыжь, Шъэокъар, Шъэонэф, ШъэопцI</i>, нэмыкIхэр.<br>4. Адыгэ унагъом ижърэ-ижъ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу <i>«Гуащэ»</i> зыфиIорэм зыфагъэфедэрэ чIыпIэ зэтегъэушъхьафыкIын мэхьанэр иIэу адыгэмэ аусыгъэу къыднэсыжьыгъэр макIэп. Ар анахьыбэрэмкIэ гущыIэзэхэт цIэхэмкIэ (Гуащэ +) къэгъэлъэгъуагъэу мэхъу: <i>Гощэнагъу, Гощэкъар, Гощмаф, ГощлъапI, Гощэфыжь, ГощэгъэшIон,</i> нэмыкIхэр.<br>5. Мылъку Iэрылъхьэм, тетыгъом ялъытыгъэу, унэгъо-хэбзэ зэхэтыкIэхэм къахэкIэу аусыгъэ адыгацIэхэр: <i>Пщымаф, КIэлэпщ, Пщыкъуй, Пщызакъу, ПщыкIас,</i> нэмыкIхэр.<br>6. Шым, ащ ифэIо-фашIэ, итеплъэ зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Шыумаф, Шыужъый, Шыупащ, ЗекIошыу, Темэншыу</i>, нэмыкIхэр.<br>7. ЦIыфым ыпкъынэ-лынэ, итеплъэ-изэрэщыт, идагъохэм афэгъэхьыгъэ Iахьхэр зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>пэ</i> – <i>Пэхъу, Пакъ, Пэзад</i>; <i>нэ </i>– <i>НэшIуцI, Нэшху, Нашхъу</i>; <i>цы</i> – <i>НэIуц, Мышъэц</i>; <i>пшъэ</i> – <i>ПшъэкIэкI, Пшъэгъум, Пшъэпыт</i>; <i>шъхьэ </i>– <i>Шъхьэныкъу, Шъхьэпсыгъу, ШъхьэтIум</i>; <i>ныбэ</i> – <i>Ныбэрый, НыбэзакI, Ныбэшъу</i>; <i>Iэ</i> – <i>Iэпэзау, Iэпищ, Iэпшъэпыт</i>, нэмыкIхэр;<br>8. Хьэйуанэ зэфэшъхьафхэм ацIэхэр зыхэтхэр: <br><i>– хьэ-</i>р зыхэт цIэхэр: <i>ХьэшIуцI, Хьэнашхъу, ХьэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр;<br>– къолэбзыумэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>Тхьаркъо, Бзыу, Дэхэбзыу</i>, нэмыкIхэр;<br>– хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэр зыхэтыхэр: <i>ТIыгъужъ, Мышъэ, Мышъэост, Баджэ, Благъо, Ужь, Бзыу, Бабыщ,</i> нэмыкIхэр.<br>9. ЦIыфым идэхагъэ, изытет, ышъокIэ итеплъ, ишэн къэзытырэ Iахьхэр зыхэт цIэхэу, ар адрэхэм къахэзгъэщырэ нэшанэхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>дышъэ </i>– <i>Дышъэшыу, Дышъанэ</i>, <i>Дышъэнагъу</i>; <i>гъо</i> – <i>Гощэнагъу</i>; <i>цIыкIу</i> – <i>ДэхэцIыкIу, ЩырцIыкIу</i>;<i> осы</i> – <i>Дэнэос, Дэхэос</i>;<i> нэф</i> – <i>Дэнэф, Синэф, Нэфын</i>; <i>шIуцIэ</i> – <i>НэшIуцI, ШIуцI</i>; <i>дахэ –</i> <i>Дэхэнагъу, Дэхэбзыу</i>; <i>Iуб</i> – <i>ДэхэIуб, Iубыжъый</i>; <i>фыжьы</i> – <i>Шъэофыжь, Гощэфыжь, </i>нэмыкIхэр<i>.</i><br>10. Ежь цIыфыр зыпылъ Iофыр, ащ ыгъэцэкIэрэ Iофым къатыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау, Мэкъуау</i> (цIэуи, лIэкъуацIэуи мэхъу), <i>Щыгъущ, ГъукIэлI</i> (цIэуи лъэкъуацIэуи мэхъу), <i>ТыжьынашI</i>, нэмыкIхэр.<br>11. Зэоным, зэнэкъокъум, текIоныгъэм ыкIи ахэмэ апае ящыкIэгъэщт пкъыгъохэр зыхэтыхэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>Дзэпщ, Дзэпащ, Дзэхъан, Къэлэкъут, Къэлэубат, ЗекIошыу, Батыр, Емгъахь</i>, нэмыкIыбэхэр.<br>12. Байныгъэр е тхьамыкIэныгъэр къырагъэлъагъоу зыхэт адыгацIэхэр: <i>пщы</i> – <i>Пщыкъан, Пщымаф, Пщыпый</i>; <i>оркъ</i> – <i>Оркъыжъый, Тиоркъ, Оркъмаф,</i> нэмыкIхэр.<br>13. ЗекIоным, ащ фэгъэхьыгъэ пкъыгъохэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>ЗекIошыу, Шыумаф, Шыудах, ШыукIас</i>, нэмыкIхэр.<br>14. Лэжьэн-IофшIэныр къэзгъэлъэгъорэ Iахьхэр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>гъукIэ</i> – <i>ГъукIэ, ГъукIэшъау</i>; <i>щэ (щэн)</i> – <i>Щыгъущ, Мэлыщ</i>; <i>хъу (хъун)</i> – <i>Мэлахъу, Шахъу, Шъынахъу</i>; <i>гъот (гъотын)</i> – <i>Шыгъотыжь, Чылэгъот, Пщыгъотыжь</i>; <i>хьы(н)</i> – <i>Бланыхь, Бэрэкъахь, Лыхь, </i>нэмыкIхэр.<br>15. Мыдэн е щыгъэзыен мэхьанэр къыгъэлъагъоу – <i>мы-</i>р зыхэт адыгацIэхэр: <i>Гощэмыд, Пщымыд, Амыдэхъан</i>, нэмыкIхэр.<br>16. Лэжьэн-псэуныр, гощыныр, пыджэныр, шхыныр ыкIи нэмыкIырэ Iоф горэ гъэцэкIэныр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ адыгацIэхэр: <i>ПщыукI, Имыс, Мылажьэ, Чэтымышх</i>, нэмыкIхэр.<br>17. Иныгъэ-цIыкIугъэр, кIагъэ-жъыгъэр, дэигъэ-дэгъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ Iахьыгъохэр зыхэт адыгацIэхэр: <i>Нэшху, НауцIыкIу, Инышху</i>, <i>Хъудымыжъ, Нартыжъ, КIаку, ХьэкIаку</i>, нэмыкIхэр.<br>18. АдыгацIэхэр хъулъфыгъацIэхэмэ е бзылъфыгъацIэхэмэ зэтегъэушъхьафыкIыгъэным пае – <i>-къо, -шъао, -хъу; -пхъу, -хьабз</i> зыщыгъэфедэгъэ цIэхэр: <i>Нартыкъу, Хьэшъау, КIэлэхъу; Хъодяпхъу, Дэхэхьабз</i>, нэмыкIхэр.<br>19. ЦIэр зыфаусыгъэр адрэмэ атегъэушъхьафыкIыгъэным пае <i>нахь</i> Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр: <i>Нахьдах, НахьыкI, Нахьыжъ</i>, нэмыкIхэр.<br>20. ЦIэр зыфаусыгъэр зэрагъашIорэр кIэгъэтхъыгъэным пае гъэшIобзэ мэхьаныр къикIэу <i>жъый, цIыкI</i>у зыхэт цIэхэр: <i>Iубыжъый, Нэгъо цIыкIу, ДэхэцIыкIу</i>, нэмыкIхэр.<br>21. ШIошъхъуныгъэ хабзэу адыгэмэ ахэлъым елъытыгъэу, сабыим нэбзаджэ темыфэным пае <i>Iае-</i>р агъэфедэ. Ар зыхэт цIэхэр макIэми, адыгацIэхэр щыIэх: <i>Iэе цIыкIу, Пшъэшъэ Iае</i>, нэмыкIхэр.<br>22. Адыгэ лъэпкъхэм е нэмыкI цIыф лъэпкъхэу къахэхьэ-къахэкIхэм къатекIыгъацIэхэр: <i>КIэмгуй, Урысбый, Тэтэрыкъу, Шапсыгъ,</i> нэмыкIхэр.<br>23. Тхьэмэфэ мафэхэм е илъэсым иуахътэхэм, ом щыхъурэ-щышIэхэрэм къатекIыгъэ адыгацIэхэр: <i>Гъубжьэкъу, Блыпэшъау, Бжыхьэкъу, ОсылI, Нэкъуай, </i>нэмыкIхэр.<br>24. Адыгэ шэн-хабзэу унагъом илъымэ къатырэ цIэхэр: <i>Хъодяпхъу, Хьэлащтяпхъу, СтIашъуяпхъу</i> (лIакъом къыхэхьэгъэ нысэхэм лIакъоу къызыхэкIыгъэр араIо); <i>Тинэф, КурэцIыкIу, ТилI</i> (зэшъхьэгъусэмэ цIэ лыехэр зэфаусых); <i>Сикъан, ШэнышIу, Гощнан, Сиоркъ</i> (пщы, Гуащэ, пщыкъо, пщыпхъу цIэ тедзэхэу афашIыгъэхэр), нэмыкIхэр.]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss][shortrss]<item turbo="true">
<title>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=25</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=25</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.</description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=25</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=25</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэр</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=25</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.</description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.</yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564928954_499500_900.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564928954_499500_900.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых.<br>Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На адыгской антропонимии отразились названия различных племен и народов, как генетически родственных, так и неродственных. Например, как кабардинские фамильные имена известны многие адыгейские и абхазо-абазинские этнонимы…»<sup>19</sup>. Мыщ дэжьым шIэныгъэлэжьым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Мамхыгъ, Бжъэдыгъу, Мэхъош, КIэмгуй, Бэгъ, Шапсыгъ, Зыхьэ, Абазэкъо, Абазэ, Абдзахэ, Апсэ, Трам, Щэрджэс, Беслъэней</i>, нэмыкIхэр. Мы гупшысэр Дж. Н. КIокIом лъегъэкIуатэ: «Контакты с соседними и отдаленными народами, военные, политические и торговые сношения с ними обусловили возникновение таких отэтномических фамильных и личных имен»<sup>20</sup>. КъэIуагъэм елъытыгъэу авторым мыщ фэдэ щысэхэр къегъэлъагъох: <i>Къалмэкъ </i>(калмык), <i>Къэжэр</i> (каджар), <i>Къумыкъу</i> (кумык), <i>Шэшэн</i> (чеченец), нэмыкIхэр.<br>Адыгэмэ аусырэ цIэхэр нахьыбэ хъуным икъэкIуапIэхэм ащыщхэр:<br><ol><li>ежь адыгэмэ ящыIэкIэ-гъэпсыкIэ, яшэн-зэхэтыкIэ, ялIэкъо зэтегъэушъхьафыкI, нэмыкIхэу адыгэ лъэкъоцIэ шъыпкъэмэ якъэхъунрэ ящыIэнрэ лъэпсэ шъхьаIэу фэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм нэмыкI хэгъэгу апэчыжьэхэм е ягъунэгъу къушъхьэчIэсхэм Iофыгъо зэфэшъхьафхэр алъапсэу язэхэхьэ-зэхэкIэу яIэхэр къэкIуапIэ зыфэхъугъэхэр;</li><li>адыгэхэм алэжьырэ динхэм къахэкIыгъэ цIэхэр;</li><li>непэрэ уахътэм изэхъокIыныгъэхэм къатыгъэ цIэхэр;</li><li>зэо е нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм къатыгъэ цIэхэр. </li></ol>Адыгэхэм цIэхэу аусыхэрэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэ цIэхэмкIэ мэбаих. Ау мы Iофыгъом зы лъэныкъо гъэшIэгъон горэ хэхъухьэу лъыплъэныгъэу тшIыгъэхэм къагъэлъагъо: шIэныгъэлэжьмэ зэрэхагъэунэфыкIырэмкIэ, адыгэхэм христиан диным я V лIэшIэгъум рылэжьэнхэу рагъэжьагъэу ары. А диным адыгэхэр лIэшIэгъу 13 фэдизрэ рылэжьагъэх нахь мышIэми, ащ къытыгъацIэу адыгэмэ аусыгъэр мэкIэ дэд.<br>Мы диныр адыгэмэ захэлъыгъэ уахътэм елъытыгъэмэ быслъымэн диныр адыгэмэ залэжьырэр фэдиплIым ехъукIэ нахь макIэми, адыгэмэ быслъымэныцIэу аусыгъэр бэ: адыгэмэ зэкIэ цIэу аусыгъэмэ ахэр япроцент 60-м нахьыб. Арапыбзэм, тыркубзэхэм, персыбзэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыгъэмэ ямэхьанэхэр нахьыбэрэмкIэ диным фэгъэхьыгъэх нахь мышIэми, адыгэ кIэлъэныкъо гъэзэгъэ цIэхэри шIум, шъыпкъэныгъэм, дэхагъэм, хьалэлыныгъэм, зэфэдэныгъэм, цIыф зэхэтыкIэ дэгъум, унагъом, Iушыгъэм фэгъэхьыгъэх; ящэнэрэ купыр заом, лIыгъэм икъэгъэлъэгъуакIох; яплIэнэрэ купыр – астрономием, дунэе прогрессым ылъэныкъохэр къэзыгъэлъэгъорэ цIэх; псэушъхьэмэ, етIани анахьэу хьэкIэ-къуакIэхэм, ацIэхэмэ якуп, нэмыкIхэр.<br>Ижърэ тырку ономастикэр зэрэгъэшIэгъоныр хигъэунэфыкIызэ, Л.Н. Гумилев етхы: «Тюрки не носили одного и того же имени от рождения до смерти … Имя тюрка всегда указывало на его положение в обществе. Мальчиком он имел кличку, юношей – чин, мужем – титул, а если это был хан – то титул менялся согласно удельно-лестничной системе»<sup>21</sup>. ЦIыфыцIэхэу хьэкIэ-къуакIэмэ ацIэхэм къатекIыгъэхэу, динлэжьыным емыпхыгъэу цIэхэр, цIэтедзэхэм нахь апэблагъэу, аусыхэрэри цIыфым ыныбжь зэблэхъумэ обществэм чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зэблэхъугъэ хъущтыгъэ (Арслан – «аслъан», Бури – «тыгъужъ», Ирбис – «барс», Юкук – «тыгъурыгъу» ыкIи нэмыкIхэр)<sup>22</sup>. <br>Быслъымэн диным ылъэныкъокIэ къэкIыгъэ цIэхэм яусын къыдэлъытэгъэн фэе хэбзэхэу мы къыкIэлъыкIохэрэр хагъэунэфыкIых: <br>1. Зэ нахьыбэрэ сабыим цIэ зэрэфамыусырэм къыхэкIэу, зэкIэ ны-тыхэм быслъымэн диным ишэн-хабзэхэр къыдалъытэнхэр. Абу Дауд къытетыжьы Абу ад-Дарда ыIуагъэр: «Посланник Аллаха сказал: «Поистине, в день Воскресения вы будете созваны вашими именами и именами ваших отцов. Так нарекайте же детей красивыми именами!»<br>2. Ренэу угу илъын фае цIыфэу сабыим ипсэун-щыIакIэ пае пшъэдэкIыжь зыхьырэ цIыфыр сабыим цIэу фаусыщтым фэгумэкIын, а цIэм сабыир ымыгъэцIыкIоу, щхэн-кIэнэкIэлъагъэ рамышIынэу цIэ тэрэз къызэрэхыгъэщтым пылъын фае.<br>3. Тхьам фэшъхьаф шIошъхъуныгъэ фыриIэу цIэ усыгъэныр адэщтыгъэп.<br>4. Тхьам зэриIощтыгъэм фэдэу зы цIэ нахь умыусыныр нахь тэрэз, ау зы цIэ нахьыби уусыми хъущт<sup>23</sup>.<br>БыслъымэныцIэхэу адыгэмэ аштагъэхэр дахэх, мэхьэнэ къабзэ, мэхьэнэ зэфэныгъэ, шIумрэ шъыпкъэныгъэмрэ афэгъэхьыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу адыгэмэ аусыгъэхэу арап цIэ заул: <i>Абид </i>«ученый, литератор», <i>Бакир // Бэчыр</i> «нэфынэр къэзытырэр», <i>Камал </i>«иныбжь икъугъ», <i>Сэлым</i> «мамыр зыхэлъ, ууIэн плъэкIыщтэп, псау», <i>Т</i><i>I</i><i>ахьир</i> «къабзэ, мыхъун шIагъэ иIэп», <i>Умар </i>«бэрэ щыIэрэр», <i>Хьабиб </i>1. «шIу алъэгъурэ»; 2. «ныбджэгъу», нэмыкIыбэхэр – хъулъфыгъацIэх; <i>Аида</i> «зыгорэм факIорэ, къэзыгъэзэжьырэ [к благому]», <i>Уахьида </i>«а зызакъор, зыми емыгъэшэщтыр», <i>Замир </i>1. «напэ, укIыт»; 2. «акъыл, гупшыс», <i>Лейл </i>«чэщы», <i>Раийа</i> «ухъумакIу, къэухъумакIу», <i>Сайд </i>«насыпышIу», нэмыкIыбэхэр – бзылъфыгъацIэх. Щысэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIыфыцIэхэм ямэхьанэ шIу зыгу илъ пстэуми аштэнэу гъэпсыгъэх, шIум фэлэжьэрэ цIыфыцIэ шIагъох.<br>НэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэхэм аусыгъэхэр куп инитIоу бгощын плъэкIыщт: 1) КъокIыпIэ хэгъэгухэмрэ ащ алъыIэсыхэрэ цIыфхэу тыркубзэ зыIулъхэмрэ къахэкIыгъэ цIэхэр; 2) Европэмрэ урысхэмрэ яцIыф лъэпкъхэм аусыгъэ цIэхэр.]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss][shortrss]<item turbo="true">
<title>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=27</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=27</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol>]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=27</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=27</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol>]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol>]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=27</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol></description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol></yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1564929086_cxulldyusaeednx.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. <br>Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн:<br><ol><li><i>дин</i> («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: <i>Нурдин, Заудин, Мухьэдин, Джумалдин, Сэфыдин</i>, нэмыкIхэр;</li><li><i>хьаджэ</i> («чэбакIу») зыхэтыхэр: <i>Хьаджэмурат, Хьаджрэт, Хьаджфатым, Хьаджымэт, Хьаджхъусен</i>, нэмыкIхэр;</li><li>арапыцIэхэу -<i>и</i> – -<i>ет</i> зыхэтхэр: <i>Нуриет, Асиет, Разиет, Зуриет</i>, нэмыкIыбэхэр;</li><li>-<i>ат</i>, -<i>эт</i> зыхэтхэр: <i>Нафсэт, Фаризэт, Сачнэт, ФатIимэт, </i>нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу эпитет зэфэшъхьафхэр зыхэтыхэр (Алахьэм эпитет 99-рэ иIагъ): <i>Адыл</i> «шъыпкъэныгъэ зыхэлъ», <i>Алим</i> «зышIэрэр», <i>Ахьмэд</i> «ашIошIрэр», <i>Джэмил </i>«дэхэ дэд», <i>Къасым </i>«зыгощхэрэр», <i>Хьаниф </i>«фэшъыпкъ», нэмыкIхэр;</li><li>абстрактнэ мэхьанэ къызэрыкIырэ цIэхэр<i>: Азэмэт</i> (Азамат) «кIочIэшху, кIуачIэ», <i>Нур</i> «нэфын», <i>Хьэдис</i> «рассказ», нэмыкIхэр;</li><li>цIэхэу агъэфедэхэу, ау зэдзэкIыгъэмэ имэхьан пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэр къызэрыкIыхэрэр: <i>Абу </i>«ты», <i>Нысэ</i> (<i>Ниса</i>) «бзылъфыгъ», <i>Фэридэ </i>(<i>Фарида</i>) «налмэс-налкъут» («жемчужина»), <i>Щамсэ </i>(<i>Шамс</i>) «тыгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн динымрэ ащ фэгъэхьыгъэ фэIо-фэшIэхэмрэ зыхэт цIэхэр: <i>Абдул </i>(<i>Абедул</i>), (<i>Абдулла</i>) «раб Аллаха», <i>Джэфар</i> «райский ручей», <i>Нурдин</i> (<i>Нурудин</i>) «светоч веры», нэмыкIхэр;</li><li>быслъымэн диным илIыкIохэмрэ ахэмэ апэблагъэхэмрэ зимэхьанэмкIэ зэхэт цIэхэр: <i>Айщэт</i> (<i>Айша</i>) «псаоу щыI» (Мыхьамод Пегъымбарым ишъхьэгъусэмэ ащыщ ыцI), <i>Алый</i> (<i>Али</i>) «Iэтыгъэ, гъэиныгъэ», нэмыкIхэр;</li><li>агъэлъэпIэрэ мазэхэм ацIэкIэ аусыгъэ цIыфыцIэхэр<i>: Рэмэзан, Рэджэб, Сэфэр, Щэбан</i>, нэмыкIхэр<sup>27</sup>;</li><li>арапыцIэмрэ тетыгъуацIэр зимэхьэн тыркуцIэмрэ зэхэтэу гъэпсыгъэ цIэхэр<i>: Сэфэрбый</i> – <i>Сэфэр </i>(<i>арап</i>.) + <i>Бый </i>(<i>тырку</i>), нэмыкIхэр.</li></ol>]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss][shortrss]<item turbo="true">
<title>Тыркубзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=28</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=28</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.</description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>Тыркубзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=28</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=28</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>Тыркубзэмэ къахэкIыгъэ цIэхэр</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=28</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.</description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.</yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1564929108_art_4264.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/medium/1564929108_art_4264.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br>Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. <br>А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн:<br>1) <i>хъан-р</i> зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан</i>, <i>Хъангуащ, Хъанфыжь</i>, <i>Гощхъан</i>, нэмыкIыбэхэр;<br>2) сабыир нэмыкI ыхьыни ыпIуным фэгъэхьыгъэу адыгэмэ агъэфедэрэ тырку гущыIэу <i>къан</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Къаншъау</i>, <i>Пщыкъан, </i>нэмыкIхэр;<br>3) <i>бый</i> // <i>бий</i> зыхэт цIыфыцIэхэр: <i>Арамбый</i>, <i>Аслъанбый</i>, <i>Адэлбый</i>, <i>Нальбый, Нурбый, Батырбый</i>, нэмыкIхэр;<br>4) <i>бэч </i>«господин, начальник, глава племени, помещик» зыфиIорэ Iахьыр зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: <i>Батырбэч, Къэлэбэч, Аслъанбэч,</i> нэмыкIхэр;<br>5) <i>къул </i>«раб» зыхэт цIыфыцIэхэу, ау нахьыбэрэмкIэ лъэкъуацIэу агъэфедэхэрэр: <i>Есэнкъул, Къанкъул, Хьэкъул, Хьаджэкъул, </i>нэмыкIхэр<sup>28</sup>;<br>6) цIэхэу, анахьэу бзылъфыгъацIэхэу, – <i>къыз</i> // <i>коз</i> зыхэтхэу аусыгъэхэр: <i>Дэхэкоз, Аслъанкоз, Хьаджэкъыз</i>, нэмыкIхэр.]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss][shortrss]<item turbo="true">
<title>Военная лексика адыгов</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=29</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=29</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать</description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>Военная лексика адыгов</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=29</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=29</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>Военная лексика адыгов</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=29</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать</description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать</yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565475521_4hqhp30g30w.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту.<br>Афэджанэ – кольчуга. <br>Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды.<br>Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с заправочным порохом, кремня, огнива и других мелких вещей. <br>Бэракъ - Нып – знамя.<br>Бэракъзехьэ- Ныпзехьэ – знаменосец<br>Гуп - отряд, обычно от нескольких десятков до ста человек <br>Гупзешэ – предводитель отряда <br>Гын – порох <br>Гынжьей – затравочный порох <br>Гынылъэ – пороховница <br>Гынжьейтегъащхьэ – натруска <br>Гъэр – пленный <br>Гъуазэ – 1) мушка-прицел; 2) путеводитель (ориентир) 3)предводитель, лидер<br>Галым – мина, бомба <br>Дэтч или Шабзалъэ – колчан для стрел <br>Дохъутей – ружейный чехол <br>Дохъутейтех – вид поединка <br>Джатэ – меч<br>Дзэ – войско <br>Дзэк1э – арьергард войска <br>Дзэпэ – авангард войска <br>Дзэпщ – командующий войском, полководец <br>Еущэджий – налокотники <br>Жэщтеуэ – ночное нападение, набег <br>Жыгыщхьэрыс – дозорные на деревьях <br>Жипхе или Чипхе – малый шлем, «мисюрка» (жыр пы1э )&amp;&amp;&amp;&amp;&amp;<br>Зауэ – война <br>Зауэ къэрар (унафэ ящ1ын , псалъэ быдэ ятын ) – военная клятва, присяга, принимаемая всеми воинами перед походом или решительным сражением <br>Запабаш – 1) ружейные присошки 2) обряд военной присяги, когда воинов пропускают по одному между двух человек, держащих на уровне груди ружейные присошки<br>Куляк – кожаные ремешки, с помощью которых тетива крепилась к обеим концам лука<br>К1ашэ – командир арьергарда в небольшом отряде воинов из 100 и более человек <br>Къамэ – обоюдоострый, прямой кавказский кинжал <br>Къамэщ1элъысэ – подкинжальный ножичек, хранился с обратной стороны ножен в специальном кармашке, употреблялся для приема пищи.<br>* Къамэк1 - къамэ1эпщэ — ручка кинжала .<br>Къэптал – одежда, носимая под черкеской. Похожа на черкеску, только имеет стоячий воротник, а также отсутствуют газырницы. Сочетает в себе функции нательной и верхней домашней одежде. <br>Къэрабгъэ джана – «рубашка труса», выполняла функцию общественного осуждения проявивших малодушие воинов. <br>Лъэсыдзэ – пешее войско.<br>Лъэс гуп – пеший отряд <br>Лъей вакъэ – обувь без каблуков, сшитая из сафьяна точно по форме ноги. Надевалась поверх ноговиц. <br>Лъэхъстэн – ноговицы, сапоги до колен из овечьей кожи или войлока, плотно прилегающие к ногам<br>Лыс – продезинфицированный тампон (турунда) для глубоких ран <br>Лъхукъуэщо – незнатный рыцарь из сословия свободных крестьян, ведущий странствующий образ жизни<br>Маржэ! – боевой клич черкесов <br>Нащэнэ – мишень <br>Пашэ – предводитель отряда или войска, командир авангарда. Кстати, турецкое «пашА», скорее всего, произошло от этого слова, т.к. черкесское «паше» состоит из двух простейших однослоговых «пэ»=«нос, перед, вперед» и «шэ»=«вести», т.е. «вперед ведущий».<br>Пэт1ысып1э – засада <br>Плъак1уэ , плъэр – дозорный <br>Пхъэр – погоня <br>Пхъэрпэрышэ – предводитель погони <br>Пхаупшегуабе – засека, вид оборонительного сооружения ???<br>Пщык1ей – сословие, выполнявшее функции оруженосцев и личных телохранителей князя ??<br>Пынэ – войлочный конусообразный колпак, надеваемый матерью или женой воина, проявившего трусость ??<br>Сэ – нож. Кстати, возможно запорожское «Сечь (Сiчь)» пошло от черкесского «Сэк1э [сече]»=«Кончик ножа», либо «Сэк1 [сечь]»=«рубить, отсекать»<br>Санджакъ – стяг <br>Санджакъщ1эт – стяговник <br>Сэшхуэ – («большой или длинный нож») шашка.<br>Тадж или Тандж – большой конусообразный шлем <br>Танджэдэд – распашная куртка из легкой материи, обычно красного цвета (вообще, черкесские воины одевали на войну красные одежды), надеваемая поверх кольчуги ??<br>Тэджэлэй – плотная стеганная на вате куртка, надеваемая под кольчугу <br>Теуэн – нападение, набег <br>Теуагъуэ – расстояние проходимое за день всадником (без остановки) <br>Тхьэмадэ – старший по возрасту, предводитель отряда наездников, глава семейства. Не путайте с современным грузинским «Тамада», которое заимствовано из адыго-абхазского.<br>Т1асхъэ – разведка <br>Т1асхъэщ1эх – разведчик<br>Уанэ - седло<br>Уанэ джыдэ – седельный походный топорик <br>Уэркъ – дворянин или вернее будет рыцарь<br>Уэркъыдзэ – дворянское, рыцарское войско, панцирники <br>Уэркъ <i>Хабзэ</i> – «Кодекс война» черкесского князя и рыцаря. <br>Фэнд – походный надувной бурдюк. Использовался для переправы через водные препятствия <br>Фоч – ружье <br>Хьэзыр – (черкесское «готовый»). Газыри, деревянные полые трубочки для хранения готовых зарядов пороха. Носились на груди, в пришитых к черкеске специальных карманах – газырницах. <br>Хьэзырылъэ – газырницы, кармашки на черкеске для хранения газырей. <br>Цей или Цый - черкеска <br>Шабзэ – лук <br>Шабзэпс – тетива <br>Шабзэлъэ – налучье <br>Шабзэшэ – стрелы <br>Шабзий – наконечник стрелы <br>Шалъэ – колчан для стрел, либо кисет для ношения пуль <br>Шэехух – шомпол <br>Шэкудэ – пыж, кусочек войлока или материи <br>Шэмиоху – люди, стреляющие из ружья без промаха (спайперы)<br>Шэпхъуэт – осадные подвижные щиты на колесах, защищающие от пуль <br>Шэхшэн – ружье с нарезным стволом <br>Шэндаул, Шамтаул или Щамбул-( Теуэн ) – штурм <br>Шук – 1) плетеное с кисточкой навершие башлыка, 2) навершие на шлеме в виде двух листообразных бархатных лопаточек, украшенных золотым шитьем.<br>Щхьэрыхъуэн – западночеркесское название башлыка <br>Шугуп – конный отряд <br>Шугъусэ – конный спутник, оруженосец, телохранитель <br>Шуудзэ – конное войско <br>Шук1апсэ – военный прием черкесских всадников, заключающийся в том, чтобы путем ложного бегства вытянуть преследователей в одну линию, а затем, бросившись им на встречу, расправиться с ними поодиночке. <br>Шуупэ – авангард конного войска <br>Шуупагъуазэ – 1) командир конного отряда в целом, 2) командир арьергарда <br>Шуупэхутэ – передовой конный разведывательный дозор, высылаемый от авангарда <br>Шуук1э ( Дзэк1э ) – арьергард <br>Шуук1эхутэ – конный разведывательный дозор, высылаемый от арьергарда, кроме разведки поддерживал связь между авангардом и арьергардом <br>Шупщы1э – стан, лагерь наездников <br>Шухьэтий – дежурные по войску, назначаемые из числа опытных, уважаемых воинов. <br>Щатля ( щалъэ) – жирница, металлическая коробочка с птичьим жиром для чистки и смазки оружия.<br>Щэдз – аркан из конского волоса <br>Щэхуп1э – место укрытия, стоянки <br>Щтауэ – огниво <br>Щтауч – кремень <br>Щтамылэ – трут <br>Щ1ак1уэ – бурка <br>1эзэ – лекарь, имел знания и практику излечения колото-резанных, а также пулевых ран. <br>1эпщэшэзауэ – рукопашная схватка <br>Гъэр – пленный <br>1эщэ-фащэ – доспехи <br>1эщхьэтелъ или 1эщхьэбыхъу – наручи, в отличие от кольчужных перчаток защищали кисти рук только с внешней стороны<br>Мыжурэ-штык <br>Ебгъэрык1уэн - штурмовать]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss][shortrss]<item turbo="true">
<title>Зэрыпщаф1э, зэрышхэ 1эмэпсымэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=30</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=30</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.</description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.]]></turbo:content>
<category>Статьи</category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/shortrss]
[fullrss]<item turbo="true">
<title>Зэрыпщаф1э, зэрышхэ 1эмэпсымэхэр</title>
<guid isPermaLink="true">https://sibze.ru/index.php?newsid=30</guid>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=30</link>
<description><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.]]></description>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.]]></turbo:content>
<category><![CDATA[Статьи]]></category>
<dc:creator>admin</dc:creator>
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
</item>[/fullrss]
[yandexrss]<item turbo="true">
<title>Зэрыпщаф1э, зэрышхэ 1эмэпсымэхэр</title>
<link>https://sibze.ru/index.php?newsid=30</link>
<description><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.</description>
<category>Статьи</category>
<enclosure url="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" type="image/jpeg" />
<pubDate>Sun, 26 Jan 2020 15:28:57 +0300</pubDate>
<yandex:full-text><a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.</yandex:full-text>
<turbo:content><![CDATA[<a class="highslide" href="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" target="_blank"><img src="http://sibze.ru/uploads/posts/2019-08/thumbs/1565615555_-_g3umofrzs.jpg" alt="" class="fr-dib"></a><br><br>Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ.<br>Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ.<br>Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ къубгъэнышхуэ формэщ, гъуаплъэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Гухъу – пщафIэ Iэмэпсымэ; хужьгъэр, нартыхур ягъавэн ипэкIэ зрагуращ.<br>Дзасэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; гъущIым, пхъэм къыхащIыкIа баш папцIэ кIыхьщ, лы, лэкъум ирагъажьэу. Дэпым ирагъэуурэ лы зрагъажьэм дзасэшхуэкIэ йоджэ; лэкъум, тхъурыжь иризэрагъэдзэкIыурэ зрагъажьэм дзасэ цIыкIукIэ йоджэ.<br>Жыгун – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зытемым шыуан, и лъащIэмкIэ нэхъ псыгъуэу – лы, джэш хуэдэхэр ирагъавэ.<br>Жьэпхъалъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; къу зиIэ гъуаплъэ тебэ щIылъэныкъуэ – лъэхъшым фIадзэри лэкъум, тхъурыжь, хъыршын хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>КрушкIэ – кIы зиIэ гъущI Iэгубжьэ; псы ирофэ.<br>Къащыкъ – шхын ткIуаткIуэ къызэрагъахъуэ Iэмэпсымэ: теплъэкIэ хъуп инщ, кIы къэгъэша кIыхь фIэту.<br>Къыр-къыр – псы зэрызэрахьэ, зэрефэ Iэмэпсымэ; Iэлъэныкъуэ кхъуэщын пщэ псыгъуэ цIыкIуу – псы къыщижкIэ «къыр-къыр» жиIэрти, и цIэр къызытекIар аращ.<br>Лэгъуп – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэу гъуаплъэ шуанышхуэ, и лъащIэр захуэу.<br>Лъахъш – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; адыгэ жьэгум шыуан, лэгъуп хуэдэхэр – лъахъшэуи лъагэуи – зэрыщыфIадзэ цепщ.<br>Пэгун – псы къызэрахь, зэрахъумэ Iэмэпсымэ; къэнджал лэгъуп псыгъуэ куу – пхъэхьым пэгунитI фIэдзауэ дамэкIэ псы къахьу щытащ.<br>ПэрыIэбэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; жьэгу, хьэку мафIэм ирихоIэбэ, пхъэхэр зэщIэдзэжын, дэп къращтэн щхьэкIэ.<br>Пхъампэ – зэрышхэ Iэмэпсымэ; джэдыкIэ имывыкIар зрашх бэлагъ жьгъей – пхъэм е къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ.<br>Сэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щIакхъуэ, чыржын, лы, балыджэ, хъарбыз хуэдэхэр ираупщIатэ.<br>Стэчан – абдж Iэгубжьэ; шей, шэ, псы, фадэ хуэдэхэм ирофэ.<br>Тэбакъ – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; пхъэ тепщэч хъуреишхуэ – Iыхьэ-Iыхьэу гуэша шхыныгъуэхэр илъу Iэнэ трагъэувэрт.<br>Тебэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; чыржын, щIакхъуэ, дэлэн, кIэртIоф, лы хуэдэхэр ирагъажьэ.<br>Тебэкъытех – пщафIэ Iэмэпсымэ; тебэ пщтырыр, IэкIэ емыIусэу, къызэрытрахыж Iэдэщ.<br>Тепщэч (е сыхьэн) – зэрышхыкI Iэмэпсымэ; дэшхын зыхагъапщIэ шхыныгъуэхэр (лыбжьэ, кхъуейжьапхъэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Тхъууалъэ – пщафIэ Iэмэпсымэ; пхъэ пэгун псыгъуэ кIыхьым шатэр иракIэ, щхьэумэ зыфIэт быш кIыхьыр ирахух – къыдрахьеижурэ шатэр зэрахуэ, тхъу цIынэрэ ерэну зэщIэкIыху.<br>Убалъэ – унагъуэ Iэмэпсымэ; бжьыныху зрауб пхъэ, жэз кумб.<br>Ужьгъэ – пхъэ щхьэл цIыкIу; хур иракIутэри яужь-хужьгъэурэ къыщIокIыж.<br>Фалъэ – зэрефэ Iэмэпсымэ; зэфэ шхыныгъуэхэр (лэпс, къалмыкъшей, хьэнтхъупс, махъсымэ хуэдэхэр) Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Фэндырэ – псы зэрызэрашэ Iэмэпсымэ; пхъэ бошкIэ, псы икIапIи къигъэжыпIи иIэу.<br>Фошыгъулъэ – абдж вазэ, фошыгъу, кIэнфет хуэдэхэр Iэнэм иритрагъэувэу.<br>Хупхъэ – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; бжьиз пхъэ яе – тхьэв ирихаху.<br>Хъуп – зэрышхэ Iэмэпсымэ; лъэпс хьэптхъупс, къалмыкъшей хуэдэхэм ирофэ – нобэ лошкIэ жыхуаIэм ещхьщ.<br>Чей – шхын зэрахъумэ Iэмэпсымэ; зи щхьэр Iуха фэндырэ, кхъуей, къэбыстэ, нащэ хуэдэхэр ирашу.<br>Шейбжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шейм фошыгъу ирихадзэ, шатэ, фо, варенэ хуэдэхэр ирашх, пхъампэ папщIэуи къагъэсэбэп.<br>Шейныч – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; щхьэтепIэ, къу, быдз зиIэ лэгъуп лIэужьыгъуэщ, фошыгъу шей ирагъавэ.<br>Шолъпэ (е чымчыр) – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ гъуанэ куэд зиIэ къащыкъ чэнжщ.<br>Щыгъулъэ – щыгъу зрэхъумэ кумбыгъэ (ипэкIэ фэлъыркъэбыр щыгъулъэу къагъэсэбэру щытащ); шыгъур Iэнэм зэрытрагъэувэ е шхыным зэрыхаудэ Iэмэпсымэщ.<br>Шынакъ – зэрефэ Iэмэпсымэ; кIы зыпыт фалъэ – фошыгъушейм инэмыщI адрей зэфэ шхыныгъуэхэр Iэнэм иритрагъэувэ.<br>Шыплъэ – зэрефэ, зэрышхыкI Iэмэпсымэ; шыпс, шатэ хуэдэхэр Iэнэм зэрытрагъэувэ пхъэ фалъэ быхъу цIыкIу.<br>Шыуан – зэрыпщафIэ Iэмэпсымэ; лы, хьэнтхъупс, джэшыпс, кхъуейжьапхъэ, пIастэ хуэдэхэр ирагъавэ – жыгун лэгъуп лъащIэ хъурей.<br>Iэнэ – зытешхыкI Iэмэпсымэ; лъакъуищкIэ уву пхъэ стIол хъурей; ипэкIэ адыгэр зытешхыкIыу щытаращ.<br>Iэпс (е Iэгубжьэ) – зэрефэ Iэмэпсымэ; фадэ гуащIэ е псы зэрефэ пхъэ стэчан.]]></turbo:content>
</item>[/yandexrss]</channel></rss>